Ondergronds innoveren

Innovatie, daar hebben de meeste mensen wel een beeld bij. Je zet een stel knappe koppen bij elkaar zetten in een laboratorium, met op de deur een bord 'afdeling R&D'. Van de afdeling marketing krijgt de afdeling R&D te horen waar de klant behoefte aan heeft en dan gaan die knappe koppen aan de slag om mooie dingen te maken voor jou en mij, de consument. Soms wordt een mooie innovatie inderdaad volgens het boekje geproduceerd, maar de mooiste innovaties hebben vaak een grillige ontstaansgeschiedenis. Revoluties houden zich zelden aan regels. Een mooi voorbeeld daarvan is de eerste laptop. Het is een schoolvoorbeeld van ondergronds innoveren.
In 1983 bedacht Tetsuy Mizoguchi, een visionaire ingenieur van Toshiba, dat er onder zakenmensen behoefte moest zijn aan een draagbare computer. Het apparaat zou klein en licht genoeg moeten zijn om het mee te nemen in het vliegtuig en krachtig genoeg om stevige boekhoudkundige software aan te kunnen. Toen hij aan de Raad van Bestuur om ontwikkelbudget vroeg voor wat wij nu de laptop noemen kreeg hij een duidelijk 'Nee!' te horen. Toshiba had in de jaren daarvoor geprobeerd om een PC te ontwikkelen, maar dat was een duur debacle geworden. De directie voelde weinig voor nog meer gezichtsverlies.
Mizoguchi ging binnen Toshiba 'ondergronds' met zijn onderzoeksproject. Hij maakte stiekem tien ingenieurs vrij uit een militair project en liet ze twee jaar lang werken aan een prototype. Toen zijn team hem na een jaar de eerste versie toonde vond hij die te groot en te zwaar. De ingenieurs bezwoeren hem dat dit het maximale was. Mizoguchi pakte een glas water en goot dat in het draaiende prototype. Hij riep triomfantelijk: 'Zie je wel, er is nog ruimte! Werk slimmer.' Uiteindelijk presenteerde Mizoguchi een jaar later de Toshiba T1100 laptop aan de Raad van Bestuur. Die reageerde lauw en verbood hem om het product in Japan te verkopen.
Gelukkig zag de directeur van Toshiba Europa wel brood in de radicale innovatie. Hij vroeg om zeven protoypes en zegde toe om 10.000 laptops in een jaar te verkopen. Dat lukte, de T1100 was een superieur product. De rest is geschiedenis. In 1988 was het marktaandeel van Toshiba 38% in Europa en 21% in de VS. In 1989 was bijna 1 van de 2 in Japan verkochte laptops een Toshiba. Tot ver in de jaren negentig was het bedrijf wereldwijd marktleider in de lucratieve laptopmarkt.
Ondergronds innoveren, dat zouden meer mensen moeten doen. Het is erg leuk om te doen. In het ergste geval kost het je je baan. In de tussentijd heb je zoveel geleerd dat je moeiteloos voor jezelf kunt beginnen.