Patenten, good or bad?

Patenten, dat is zo'n onderwerp waar je eigenlijk niet op tegen kunt zijn. De logica achter patenten, of octrooien zoals we ze in Nederland noemen, is glashelder. Als een persoon of een bedrijf veel tijd en geld Investeert in iets nieuws, moet het een tijdje de kans krijgen om de vruchten van die investering te plukken. Daarom geeft de overheid de bedenker van het patent tijdelijk een monopolie op dat idee.
Neem bijvoorbeeld de ontwikkeling van medicijnen. Dat is een erg kostbare aangelegenheid. Het duurt meer dan tien jaar om een nieuw idee voor een medicijn vanuit het laboratorium bij de apotheker te krijgen. In die tien jarige ontwikkeling sneuvelen veel potentiële medicijnen. Dat kan zijn vanwege bijwerkingen of omdat ze niet werken. Dus één geslaagd medicijn moet het geld verdienen voor vele mislukkingen. Geen wonder dat de fabrikant twintig jaar lang mag genieten van zijn monopolie, anders gaat hij failliet. Ja, om innovatie te stimuleren hebben we patenten nodig.
Er zijn flink wat kanttekeningen te plaatsen bij die redenering. Sterker nog, je kunt de redenering is ook 180º omdraaien. Want een monopolie, dat is de aarts-vijand van innovatie. Monopolies leiden tot hoge prijzen, om maar eens iets te noemen. Arme landen hebben dat aan den lijve ondervonden. De bestrijding van AIDS met nieuwe medicijnen was daar onmogelijk. De prijs van AIDS-remmers lag een factor twintig boven de kostprijs. Wat moet dan zwaarder wegen: patenten en de bijbehorende winsten van grote bedrijven, of mensenlevens?
Er zijn ook de nodige uitwassen. Zo is er in Amerika een speciale markt te ontstaan voor rechtszaken rond patenten. Ik noem ze patent-hyena's. Dat zijn bedrijven die zelf niets maken of bedenken, maar alleen maar patenten bij elkaar kopen. Vervolgens gaan ze grote bedrijven te lijf, in een poging om ze zoveel mogelijk geld af te troggelen. Zo moest de maker van de BlackBerry, RIM, een paar jaar terug honderden miljoenen dollars betalen voor een tamelijk triviaal patent. Apple kreeg gisteren een uitspraak van meer dan 600 miljoen dollar aan zijn broek voor drie vermeende patent-schendingen. Er worden bakken met geld verdiend, maar met innovatie heeft het niets te maken. Sterker nog, het zit in de weg.
Zo liggen de meeste patenten te verstoffen op een plank, bijvoorbeeld binnen universiteiten. Een ondernemer kan daar misschien wel iets mee doen. Maar vaak wil een universiteit eerst geld zien voordat de ondernemer er mee aan de slag mag. Want de universiteit heeft al flink wat kosten gemaakt om het patent te registreren en te beheren. Maar ja, die ondernemer wil juist eerst kunnen starten.
Patenten zouden innovatie dus wel eens net zoveel kunnen hinderen als bevorderen. Er zijn veel sectoren die helemaal geen gebruik maken van patenten. Neem bijvoorbeeld de mode-industrie. Die moet ieder jaar zichzelf compleet opnieuw uitvinden. Iedereen kan elkaars creaties kopiëren, en dat doet iedereen ook volop. En de grap is: zo ontstaan soms de mooiste nieuwe modebeelden. Bij elkaar afkijken, slim jatten, mixen, dat zijn cruciale ingrediënten voor een innovatief land. En dat is precies wat wordt tegengegaan door patenten.
Ik ben er niet uit. Patenten, stimuleren ze nou innovatie of remmen ze?