Innovatief wapentuig is hoogwaardige vraag

Met het leger heb ik nogal een ambivalente relatie. Dat was al zo toen ik een tiener was: aan de ene kant wilde ik straaljager piloot worden en aan de andere kant was ik fel tegen kernwapens. Tegenwoordig is het niet anders: aan de ene kant vind ik oorlogen gruwelijk en zou ik al dat geld voor wapentuig het liefst besteden aan onderwijs en armoedebestrijding, en tegelijkertijd is het leger een fascinerende bron van innovatie. Zo hadden we geen internet gehad zonder de militaire vraag om een computernetwerk dat bestand was tegen nucleaire aanvallen van de communistische aggressors. Het is ook twijfelachtig of computers zo ver ontwikkeld en zo lachwekkend goedkoop zouden zijn zonder de enorme investeringen van het Pentagon in de ontwikkeling van chips.
Er is een term voor dit fenomeen in de innovatieliteratuur. We noemen het hoogwaardige vraag. De term zegt eigenlijk heel eenvoudig dat je veel innovaties kunt verwachten als er een klant in de buurt zit die hele bijzondere spullen wil hebben en daar ook stevig voor wil betalen. Een regio waar als eerste een nieuwe technologie tot ontwikkeling komt kan daar enorm van profiteren. Het is één van de beste dingen die je kan overkomen om economische groei in een regio te stimuleren.
Neem San Diego. Dat is de haven van de Pacific Fleet van de Amerikaans marine. Toen president Clinton in de jaren negentig bezuinigde op de marine leverde dat in San Diego veel werkeloze ingenieurs op die gespecialiseerd waren in draadloze communicatie voor de marine. Die werkeloze ingenieurs begonnen op grote schaal voor zichzelf, en vertaalden hun militaire kennis naar producten voor consumenten. Vandaar dat San Diego zich wel Wireless Valley noemt.
In Nederland hebben we op een veel bescheidener schaal ook dat soort voorbeelden. Zo is het bedrijf Eldim in Limburg groot gegroeid dankzij de compensatie-orders van de F-16. Eldim boort met een speciale chemische techniek luchtkanaaltjes door de bladen van straalmotoren zodat die gekoeld kunnen worden. Dat kunnen voor de F-16 was het kwaliteitsstempel waarmee het bedrijf de wereldmarkt op kon. Het is tegenwoordig één van de top-drie spelers in de wereld. Voor de JSF is Stork in de running om hele bijzondere onderdelen voor het landingsgestel te leveren, gemaakt van composieten.
Er is een lange lijst te maken van producten die we waarschijnlijk nog niet hadden gehad zonder de hoogwaardige vraag van het leger. We hadden waarschijnlijk geen GPS, mobiele telefoons of de Airbus 380 of gehad. Of in ieder geval nog lang niet. Het is ergens wel een troostrijke gedachte: al die ingenieuze militaire moordmachines leveren onbedoeld gelukkig ook nog flink wat maatschappelijk waarde op.