Weersverwachtingen en het heelal

Vandaag beginnen we met een quiz vraag. De vraag is: Waar vindt op dit moment het spannendste experiment met weersvoorspellingen in Nederland plaats? Is dat:
a. Een weiland ergens in Drenthe, waar sensoren van een paar euro gebruikt worden om de windkracht voor heel Oost-Nederland op het kwartier nauwkeurig te voorspellen?
Of:
b. De Bilt, waar een nieuwe supercomputer in staat is om weersvoorspellingen drie jaar vooruit te berekenen;
Of is het:
c. Dolfinarium, waar onderzocht wordt of de hyperintelligentie van dolfijnen ingezet kan worden om de waterstanden in de Maas te berekenen.

En het antwoord is…… a! Of eerlijker, het zou kunnen dat b en c ook waar zijn, maar van a. weet ik zeker dat het klopt.
Toen ik nog op de middelbare school zat was de telescoop van Westerbork een fenomeen. Veertien radioschotels met een doorsnee van vijfentwintig meter staan op een rij van drie kilometer om het heelal te bestuderen. De grote kunst van die vijftien schotels was dat ze samen doen alsof ze drie kilometer groot zijn.
Anno 2009 begint de opvolger van die oude radiotelescoop zo langzamerhand operationeel te worden. Hij heet LOFAR: Low Frequency Array. LOFAR is een spectaculair en internationaal uniek project. De individuele radiotelescopen zijn dramatisch gekrompen: van 25 meter naar tien centimeter. Het aantal telescopen is dramatisch veel hoger: het zijn er tienduizenden. Die sensoren zijn erg eenvoudig en dus erg goedkoop. Ze liggen verspreid in weilanden in Drenthe, maar ook in Duitsland, Zweden en Friesland,

LOFAR is gebouwd om eindeloos ver het heelal in te kunnen kijken. Maar de grap is, aan de glasvezels van LOFAR kun je ook andere sensoren hangen, bijvoorbeeld voor wind, regen, temperatuur, luchtdruk, ga zo maar door. Daarmee ontstaat opeens een hyperfijnmazig meetsysteem voor het weer. Dat systeem genereert enorme hoeveelheden data, die je kunt gebruiken om te kijken hoe de wind varieert. Op basis van al die data wordt het mogelijk om behoorlijk nauwkeurige voorspellingen voor de wind te doen. En die informatie kun je weer gebruiken om te voorspellen hoeveel energie windmolens in het gebied aan het stroomnet gaan leveren. En met die informatie kan weer bepaald worden of de gascentrale een tandje teruggeschakeld of juist opgeschakeld moet worden. En dat scheelt weer CO2 uitstoot.

Het is maar één van de voorbeelden over wat ons te wachten staat door de opkomst van de (bijna) gratis sensor. Het komende decennium wordt het decennium van de gratis sensoren. Ze zullen over in zitten en alles kunnen meten. De kunst wordt om die eindeloze datastroom zinvol te kunnen interpreteren, daar is goed geld mee te verdienen. En het gaat onze samenleving vergaand beïnvloeden.