Politieke innovatie

Politiek en innovatie hebben helaas niet zoveel met elkaar te maken in Nederland. Als we naar innovaties kijken die politieke partijen benutten om de gunst van de kiezer te winnen dan is de oogst over de afgelopen twintig jaar nogal pover. Nederland heeft weinig verkiezingen, de campagnes duren kort, we zijn een klein land en het is in onze cultuur niet gebruikelijk om veel geld te doneren aan politieke partijen. Er is dus amper geld voor professionele verkiezingscampagnes, en dat merk je in het innovatietempo: we zijn laggards.
Eén van de leukste vakken van mijn studie Politicologie was het van Methoden en Technieken. Philip van Praag gaf ons college over verkiezingsonderzoek en gedrag van kiezers. Sindsdien zijn verkiezingen sindsdien voor mij nooit meer hetzelfde geweest. Zo leerde ik dat er niet één verkiezing is, het zijn er eigenlijk twee die niet zo bar veel met elkaar te maken hebben. Er is een verkiezing aan de linkerzijde en een verkiezing aan de rechterzijde. De mobiliteit tussen links en rechts is heel laag: een CDA-stemmer zal zelden overstappen naar de PvdA, net zomin als een PvdA-kiezer snel op de VVD zal stemmen.
Dat inzicht uit kiezersonderzoek bepaalt tegenwoordig de campagnes. Net als bedrijven zoeken politieke partijen hun niche actief op. Vandaar dat vreemde debat afgelopen zaterdag bij RTL: drie rechtse lijsttrekkers die vooral willen laten zien dat zij het linkse gevaar van de PvdA zullen bevechten. Omgekeerd is op links de kunst om te laten zien dat jij het beste tegen die asociale rechtsen zult strijden.
Dankzij mobiele telefoons en later Blackberry's werd het mogelijk om zeer gedisciplineerde, sterk gecentraliseerd campagnes via de media te voeren, waarbij de consistentie van de boodschap en het snel reageren op tegenstander centraal staan. De eerste campagne waar dat echt goed uitgenut werd was de eerste presidentiële campagne van Bill Clinton in 1992, met James Carville als campagneleider. Liefhebbers kunnen die campagne terugkijken in de documentaire The Warroom en het boek van Carville 'All's fair'. Het CDA is de afgelopen drie verkiezingen het meest succesvol geweest in het kopiëren van de warroom. Het was de eerste partij die breed Blackberry's inzette.
In de campagne van Obama zagen we de doorbraak van sociale media. Niet zozeer twitter, maar de facebook-achtige website van de campagne wordt gezien als een cruciaal onderdeel van de campagne. Via de website waren letterlijk alle campagne-activiteiten te vinden en werd het vrijwilligers razend makkelijk gemaakt om deel te nemen aan de campagne. In de VS is het vooral erg belangrijk om te zorgen dat kiezers op komen dagen, zowel voor de primaries als de verkiezingen zelf. Obama heeft daar een flink deel van zijn winst aan te danken.
Maar wie voorbij de verkiezingen van dit jaar kijkt weet dat de echt strijd gewonnen wordt in de jaren voorafgaand aan de verkiezingen. Er is meer te verdienen tijdens de marathon dan in de eindsprint. De cruciale vraag is namelijk wat in de samenleving als links en wat als rechts wordt gezien. Er is in de recente politieke geschiedenis niemand geweest die dat inzicht beter heeft benut dan Tony Blair. Hij slaagde er in om traditioneel rechtse onderwerpen te claimen, zoals als veiligheid, criminaliteit en fatsoen. Daarmee werd Labour opeens gezien als een partij in het midden in plaats van een linkse partij. Daarnaast lukte het Blair om linkse thema's te overgieten met een rechts sausje, waardoor de publieke perceptie van het midden opschoof naar links.
Maar zo'n lange termijnagenda, dat vergt een hele professionele agenda en zeer strategisch opererende politici en die zijn schaars. Of politici die miljardair zijn en gewoon de media opkopen, maar die zijn gelukkig ook schaars.