Tennisballen onder stoelpoten

In april was ik een week in New Orleans om onderzoek te doen naar onderwijsinnovatie. De stad die in 2005 werd getroffen door orkaan Katrina is na de ramp uitgegroeid tot het grootste experiment in onderwijsvernieuwing in de Verenigde Staten. Het bezoek aan de New Orleans College Prep school (www.nolacollegeprep.org) was misschien wel de beste illustratie van wat er in New Orleans in gang is gezet. De school is in de woorden van de directeur (en Harvard-alumnus) Ben Kleban 'honderd procent zwart', en zesennegentig procent van de leerlingen komt uit een dusdanig arm gezin dat de staat Lousiana voor hun lunch betaalt. Je kunt waarschijnlijk geen zwartere school vinden in New Orleans.
College Prep heeft een 'Big Hairy Audacious Goal': iedere student moet aan het eind van zijn middelbare schoolopleiding in staat zijn om aangenomen te worden in een college-programma van een universiteit. Gezien de dramatische onderwijscijfers van de scholen in New Orleans en de uitgangspositie van de school is dat een krankzinnige opgave. Maar de manier waarop College Prep zijn missie heeft vertaald naar het werk in de school stemt hoopvol.
Het begint meteen bij de ingang. Daar hangen de vlaggen van de beste universiteiten van de Vereningde Staten. Iedere student krijgt op die manier iedere dag de boodschap waar het om draait. Alles in de school is er op gericht om een goede leeromgeving te creëren voor de leerlingen, en voor leerlingen uit een achterbuurt in New Orleans begint dat met discipline en rust. Zo zijn er in de gangen aan beide kanten van de gang lijnen geplakt. Bij een lokaalwissel lopen de de leerlingen in een rij achter elkaar rustig over de lijn, zonder te praten. Tijdens de les is het stil, de docenten handhaven behoorlijk streng de orde. Op alle stoel- en tafelpoten zitten opengesneden tennisballen, zodat het meubilair geen lawaai maak.
Gemiddeld hebben leerlingen bij binnenkomst twee jaar achterstand. Leerlingen met achterstand krijgen een extra intensief programma. De studenten worden op hun kennisniveau gegroepeerd, waardoor het voor kan komen dat een leerling uit groep 12 in een les zit met leerling uit groep 6. Op de muren in de klaslokalen kun je zien welke leerlingen goed bezig zijn met het wegwerken van hun achterstand.
Studenten krijgen bij goed gedrag een soort airmiles: scholar dollars. Die heb je nodig om speciale schoolevenementen bij te kunnen wonen. Iedere docent heeft in zijn of haar klaslokaal glashelder omschreven wat goed gedrag is ('Follow instructions the 1rst time'), en iedere les kunnen er dollars verdiend worden. Omgekeerd kost wangedrag dollars, en leerlingen die rood staan krijgen extra opdrachten en soms ouderwets strafwerk. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Maar het belangrijkste is: de eerste testresultaten van College Prep zijn veelbelovend, de school doet het veel beter dan het gemiddelde.
Het ontstaan van Colleg Prep is geen toeval, maar een goed voorbeeld van wat er mogelijk is als er bewust ruimte wordt georganiseerd voor innovatie in de publieke sector. De belangrijkste ingrediënten zijn een vrije schoolvorm (Charter Schools), een aanpassing van de grondwet van Louisiana waarin een school 'academisch failliet' kan worden verklaard en een organisatie die als 'curator' een falende scholen kan voorzien van nieuw management.
Amerika kent sinds begin jaren negentig Charter Schools. Dat zijn scholen die buiten het klassieke Amerikaanse schoolmodel staan. Ze worden wel gefinancierd met publieke middelen, maar hoeven niet te voldoen aan de gedetailleerde spelregels die voor klassieke publieke scholen gelden. Geen vaststaande CAO, geen vaststaande lesmethoden, maar afrekenen op resultaten. Als de resultaten na vijf jaar tegenvallen verliest de 'operator' zijn licentie.
Maar alleen het idee van Charter Schools is niet genoeg. Want als de vernieuwing alleen kan komen van we scholen gaat het langzaam. Er is ook een mechanisme nodig om slecht functionerende scholen in beweging te krijgen, en de manier waarop dat in Louisiana is ingevoerd is verbazingwekkend elegant. Net zoals een bedrijf failliet kan gaan in de markt, kan een publieke school failliet gaan op zijn missie: 'academisch failliet'. Iedere school die langer dan vijf jaar onder het gemiddelde van de staat functioneert gaat academisch failliet. De 'assetts' van de school (leerlingen, het gebouw, de financiering) worden net als bij een bedrijfsfaillissement overgedragen aan de hoogste bieder. In dit geval wordt onder 'hoogste bieder' verstaan de Charter School die het beste plan heeft om de school academisch gezond te maken. Zo won College Prep de procedure en daardoor hebben nu honderden kids in New Orleans opeens een serieuze kans om het tot de universiteit te schoppen.