Blauw innoveren

Als lector Innovatie Publieke Sector krijg ik regelmatig de vraag of mijn onderzoeksterrein niet een fata morgana is. De vraag wordt meestal beleefd gesteld. 'Moet de overheid wel innoveren?'. Na die vraag volgt nooit een stilte, maar altijd een stelling in de trant van: 'De overheid kan toch beter gewoon haar werk doen…" en "Overheden zijn ook helemaal niet innovatief'. He Nauta, is de impliciete boodschap, je zit je tijd te verspillen.
Tsja, wat kun je tegen dit soort superieure, gezond verstand redeneringen in brengen? Nou, best veel. Gezond verstand kan soms behoorlijk dom zijn. Kijk, we zijn het snel eens dat de overheid geen producten zoals computers of auto's moet gaan maken. De overheid levert diensten. Maar hoe je die diensten levert, heel slim of heel dom, heel duur of heel efficiënt, dat doet er nogal toe, en dat heeft alles te maken met innovatie.
Zonder innovatie wordt publieke dienstverlening niet beter, terwijl iedereen in de samenleving dat wel graag wil. We plannen liever online een afspraak met het ziekenhuis dan het oeverloze 'er zijn nog twee wachtenden voor u, blijft u aan de lijn'. We willen graag dat de chirurg ons behandelt volgens de nieuwste inzichten, niet volgens het protocol uit de jaren vijftig. We vinden het inmiddels normaal om onze belastingaangifte online te doen, maar de overstap van papier naar internet was tien jaar geleden een revolutionaire innovatie. We verwachten als ouders dat onze scholen meegaan met de tijd, zodat onze kinderen de dingen leren die ze nodig hebben voor een goed leven in de 21ste eeuw in plaats van de 19e eeuw. Dat is allemaal innovatie.
Voor de politie is innovatie cruciaal. Om gezag te blijven houden voor ons als burgers moet de politie vandaag dag net iets meer dienstbaarheid tonen dan gisteren. Zoals online je aangifte doen, teruggevonden gestolen spullen met een foto online zetten of een iPhone applicatie waarmee je het dichtstbijzijnde politiebureau kunt vinden. Want als de hele samenleving online functioneert kan de politie niet achterblijven.
Daarnaast heeft de politie een zware innovatie-opgave als het om toezicht en opsporing gaat. Als de politie niet iedere dag iets slimmer zijn werk doet wordt het land iedere dag iets onveiliger. Ze begint met een achterstand: criminelen hoeven zich niet aan de regels te houden, terwijl de politie alleen op een rechtmatige manier bewijs mag verzamelen. Daarbij is het voor boeven redelijk eenvoudig om uit te dokteren welke nieuwe opsporingstechnieken de politie gebruikt: bij iedere rechtszaak wordt het bewijsmateriaal openbaar, en dat verteld veel over de opsporing.
Je zou kunnen zeggen dat blauw innoveren lijkt op de uitdaging van Apple versus Microsoft. Apple heeft veel minder geld te besteden dan Microsoft en heeft een flinke achterstand doordat Microsoft een monopolie heeft. De enige manier voor Apple om te winnen is door een veel hoger innovatietempo en door meer kwaliteit te leveren. Dat is de afgelopen tien jaar heel aardig gelukt.
Door het rappe tempo in de ICT-markt worden het mooie jaren voor blauw innoveren. Wat te denken van 'Opsporing gemist 2.0'. Je zou kunnen zeggen dat Opsporing Gemist de eerste vorm van crowsourcing in Nederland was. Met het internet nemen de mogelijkheden voor burgers om mee te denken en mee te werken met de politie gigantisch toe. Ook wordt het steeds makkelijker om data te combineren, bijvoorbeeld van banktransacties, kamer van koophandel, kadaster, en ga zo maar door. Met slimme algoritmen komen daarmee als vanzelf de verdachte gevallen boven drijven, waardoor de opsporing veel efficiënter kan. Enzovoorts. Het is allemaal nog maar een eerste tipje van de sluier. Er zijn de komende jaren waarschijnlijk maar weinig plekken in Nederland waar je als computernerd je zo uit kunt leven als bij de politie.